Dnia 26 września 2025 r. Sejm uchwalił nowelizację ustawy z dnia 17 maja 1989 r. –  Prawo geodezyjne i kartograficzne, która umożliwia obywatelom bezpłatny dostęp do danych z rejestru cen nieruchomości. Nowelizacja weszła w życie dnia 13 lutego 2026 roku. To zmiana o fundamentalnym znaczeniu dla rynku wartego setki miliardów złotych rocznie. Od tej pory każdy może sprawdzić, za ile realnie sprzedano nieruchomość – bez opłat i bez udziału pośredników. Jeszcze do niedawna dostęp do kluczowych danych – w tym ceny transakcyjnej – był odpłatny. Nowelizacja z 26 września 2025 r. znosi to ograniczenie.

To istotna zmiana – rynek, który dotychczas cechowała ograniczona przejrzystość, przechodzi w model pełnej jawności cen, zwiększając transparentność i pewność uczestników obrotu nieruchomościami.

Rejestr cen nieruchomości, prowadzony na podstawie przepisów Prawo geodezyjne i kartograficzne, stanowi element państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego oraz jedno z kluczowych źródeł informacji o rzeczywistych cenach transakcyjnych na rynku nieruchomości. Rejestr obejmuje dane pochodzące z aktów notarialnych dokumentujących obrót nieruchomościami, w tym informacje o cenie, rodzaju nieruchomości, jej położeniu, powierzchni oraz oznaczeniu ewidencyjnym.

Jego prowadzenie należy do starostów, zgodnie z przepisami ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne. Zgromadzone dane są następnie przetwarzane i udostępniane publicznie, m.in. za pośrednictwem serwisu Geoportal, prowadzonego przez Główny Urząd Geodezji i Kartografii.

Celem rejestru jest zwiększenie przejrzystości rynku i zapewnienie dostępu do wiarygodnych danych, wykorzystywanych w procesach wyceny, analizach rynkowych, a także w postępowaniach administracyjnych i sądowych. W praktyce rejestr stanowi istotne narzędzie dla rzeczoznawców majątkowych, inwestorów, instytucji finansowych oraz innych profesjonalnych uczestników obrotu nieruchomościami.

Zakres informacji gromadzonych w rejestrze cen nieruchomości wynika z przepisów Prawo geodezyjne i kartograficzne oraz aktów wykonawczych wydanych na jego podstawie w szczególności Rozporządzenia Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 27 lipca 2021 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (dalej: „Rozporządzenie”).

Dla lokali mieszkalnych rejestr udostępnia m.in.: powierzchnię użytkową w m², liczbę pomieszczeń, numer kondygnacji, cenę brutto oraz kwotę podatku VAT. W przypadku działek dostępne są takie informacje jak numer ewidencyjny, powierzchnia, przeznaczenie w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego oraz cena. Natomiast dla budynków rejestr obejmuje rodzaj obiektu, powierzchnię użytkową oraz wartość transakcji.

Zgodnie z § 40 Rozporządzenia, w rejestrze cen nieruchomości gromadzone są w szczególności następujące informacje:

• identyfikator transakcji (IdRCN), który pozwala jednoznacznie odróżnić każdą operację na rynku,
• oznaczenie transakcji dla celów ewidencyjnych i statystycznych,
• oznaczenie aktu notarialnego wraz z datą jego sporządzenia oraz danymi notariusza, który go sporządził,
• rodzaj transakcji, np. sprzedaż, zamiana czy darowizna,
• rodzaj rynku, czyli pierwotny lub wtórny,
• dane stron transakcji, zarówno sprzedającego, jak i kupującego,
• cena transakcji brutto oraz kwota podatku VAT,
• szczegółowy wykaz nieruchomości objętych transakcją, wraz z ich rodzajem, opisem i przypisaną ceną.

Dzięki szerokiemu zasobowi informacji – rejestr stanowi cenne źródło wiedzy dla inwestorów, rzeczoznawców majątkowych oraz profesjonalistów zajmujących się obrotem nieruchomościami, zwiększając przejrzystość rynku i wspierając podejmowanie świadomych decyzji o zakupie danej nieruchomości.

Przed wejściem w życie znowelizowanych przepisów, dostęp do rejestru cen nieruchomości pozostawał odpłatny, co stanowiło istotne ograniczenie wglądu do tego rodzaju danych. Zgodnie bowiem z brzmieniem art. 40a ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne, organy prowadzące państwowy zasób geodezyjny i kartograficzny udostępniają materiały zasobu odpłatnie.

W § 40 ust. 2 ustawodawca wskazał katalog wyłączeń, wskazując przypadki, w których nie pobiera się opłaty za udostępnienie poszczególnych, wyliczonych w tymże przepisie, zbiorów danych. Do niedawna katalog ten nie zawierał danych zawartych w rejestrze cen nieruchomości. Stan ten zmienił się wraz z wejściem w życie dnia 13 lutego 2026 roku nowelizacji ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne, za której sprawą katalog został rozszerzony o rejestr cen nieruchomości.

Celem rejestru jest zwiększenie przejrzystości rynku i zapewnienie dostępu do wiarygodnych danych, wykorzystywanych w procesach wyceny, analizach rynkowych, a także w postępowaniach administracyjnych i sądowych. W praktyce rejestr stanowi istotne narzędzie dla rzeczoznawców majątkowych, inwestorów, instytucji finansowych oraz innych profesjonalnych uczestników obrotu nieruchomościami.

Nieodpłatny pełny dostęp do RCN ma przyczynić się do rozwoju nowych narzędzi i usług informatycznych w zakresie handlu nieruchomościami. Udostępnienie danych publicznie ma nadto zwiększyć przejrzystość rynku, a kupujący i sprzedający oraz właściciele i inwestorzy – mając dostęp do aktualnych i rzetelnych informacji o cenach rynkowych – będą mogli działać w sposób odpowiadający rzeczywistym potrzebom rynku.

Powszechność dostępu do danych RCN ma ograniczyć możliwość manipulacji cenami, co szczególnie ma przyczynić się do wzmocnienia pozycji obywateli, zamierzających realizować swoje potrzeby mieszkaniowe. W połączeniu z innymi mechanizmami kontroli rynku, w tym obowiązkiem publikowania cen ofertowych przez deweloperów, wprowadzona regulacja ma wpłynąć korzystnie na konkurencyjność rynku nieruchomości i jego stabilność.

Należy zwrócić jednak uwagę na fakt, iż mimo jawności danych, ustawodawca nie zmienił dotychczasowego trybu udostępniania informacji, które nadal odbywa się na wniosek zainteresowanego. Zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłaty za dostęp do rejestru cen nieruchomości już dziś powoduje przeciążenie samorządów, które mierzą się z ogromną ilością wniosków o udostępnienie materiałów państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, co wpływa na wydłużony czas rozpatrywania wniosków. Zniesienie opłat usunęło więc mechanizm ograniczający liczbę składanych wniosków, jednocześnie nie wprowadzono trybu, który umożliwiałyby dostęp do danych bez udziału urzędników.

Ponadto na portalu geoportal.gov.pl nadal dostępne są jedynie podstawowe informacje o transakcjach, a nie pełne dane, które znajdują się w RCN. Użytkownicy wciąż napotykają utrudnienia w tym zakresie, bowiem system opiera się na usługach powiatowych, a jego prawidłowe działanie wymaga, aby wszystkie powiaty wdrożyły rozwiązania zgodnie ze specyfikacją. Część informacji nadal pozostaje niedostępna, a komunikaty na portalu wciąż odwołują się do wcześniejszych zasad odpłatności, co pokazuje, że system nie został jeszcze w pełni dostosowany do obecnych regulacji.

Wprowadzona nowelizacja stanowi równocześnie uzupełnienie zmian wprowadzonych ustawą z 21 maja 2025 r. o ochronie praw nabywcy lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego oraz o Deweloperskim Funduszu Gwarancyjnym, która nakłada na deweloperów obowiązek udostępniania informacji o cenach sprzedawanych nieruchomości zarówno na dedykowanym do tego rządowym portalu, jak i na własnych stronach internetowych deweloperów.