Jak wywrzeć wpływ na treść planu ogólnego?
Na skutek szeregu nowelizacji ustawy z dnia 27 marca 2003 roku o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (dalej jako „ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym”), gminy pracują obecnie nad uchwaleniem nowego aktu planowania przestrzennego, jakim jest plan ogólny gminy. Tym samym, ustalenia planu ogólnego, według obecnego stanu prawnego od 1 lipca 2026 roku, będą miały decydujący wpływ zmiany procedowane w treści miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego.
Równocześnie treść planu ogólnego będzie skutecznie regulować przeznaczenie zagospodarowania każdej działki ewidencyjnej położonej na obszarze danej gminy. Jednakże, mieszkańcy gmin nie są pozostawieni bez narzędzi umożliwiających wpływ na treść planu ogólnego.
Spośród narzędzi wpływu na treść planu ogólnego, szczególnie istotna jest partycypacja społeczna w procedurze ustanawiania planu ogólnego. Udział w niej to priorytetowy, ale nie jedyny krok, jaki może podjąć właściciel nieruchomości, aby doprowadzić do korzystnych dla niego ustaleń planu ogólnego gminy.
Formy prowadzenia konsultacji społecznych
W wielu gminach termin rozpoczęcia konsultacji społecznych zostanie dopiero ogłoszony.
W gminie Bielsko-Biała konsultacje społeczne trwały od 20 lutego 2026 roku do 27 marca 2026 roku. W ramach konsultacji umożliwiono interesariuszom sformułowanie uwag do projektu planu ogólnego, a także zaoferowano udział w spotkaniach otwartych dotyczących propozycji planu ogólnego dla poszczególnych części gminy. Interesariusze mogli również spotkać się z projektantem planu ogólnego w czasie wyznaczonych dyżurów.
Należy wskazać, iż konsultacje projektu planu ogólnego dla gminy Bielsko-Biała przeprowadzone zostały jako obligatoryjny element sporządzania planu ogólnego, zgodnie z treścią regulacji art. 13i ust. 3 pkt 8 i 9 w związku z art. 8e i nast. ustawy z dnia 27 marca 2003 roku o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Formy prowadzenia konsultacji społecznych zostały również wybrane w oparciu o ustawowe wymagania.
W zamyśle ustawodawcy etap konsultacji społecznych projektu planu ogólnego ma umożliwić mieszkańcom wywarcie realnego wpływu na ostateczny kształt tego aktu planowania przestrzennego. Równocześnie trzeba podkreślić, że uwagi zgłoszone przez interesariuszy do proponowanego projektu planu ogólnego nie przesądzają o wprowadzeniu do projektu proponowanych zmian.
Konsultacje społeczne dla projektowania planu ogólnego jako istotny element procedury
Należy podkreślić, iż konsultacje projektu planu ogólnego umożliwiają w sposób szczególny wypowiedzenie się interesariuszy na temat treści nowego aktu planowania przestrzennego.
Jednakże proponowane zmiany, spośród których najbardziej doniosłe będą te wystosowane w formie uwag, w żaden sposób nie wiążą organów wykonawczych i uchwałodawczych gminy. Zgodnie z treścią art. 8k ust. 2 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym rada gminy jedynie zapozna się z raportem dotyczącym przebiegu konsultacji społecznych, zawierającym wykaz uwag wraz z propozycją ich rozpatrzenia i uzasadnieniem.
Tym samym, złożone uwagi do projektu planu ogólnego w żaden sposób nie wiążą radę gminy.
Dodatkowo ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym w art. 8l stanowi explicite, iż propozycja rozpatrzenia uwag złożonych w ramach konsultacji społecznych nie podlega zaskarżeniu do sądu administracyjnego. Tym samym, brak korzystnego odniesienia się organów gminy do uwag wskazywanych przez właścicieli nieruchomości do projektu planu ogólnego nie podlega zaskarżeniu.
Mając jednak na uwadze fakt, że wiele gmin w Polsce dopiero będzie przeprowadzać konsultacje społeczne projektu planu ogólnego, aktywna partycypacja w tej procedurze jest zdecydowanie wskazana. Biorąc pod uwagę fakt, że propozycje zmian do planu ogólnego może formułować interesariusz bez potrzeby legitymowania się tytułem prawnym do nieruchomości, prowadzi do konkluzji, że ustawodawca w tym zakresie pozostawił dużą swobodę osobom zainteresowanym. W istocie podmiot ten może skutecznie zwrócić uwagę na konieczność dokonania określonej zmiany planu ogólnego. Wobec faktu, że plan ogólny stanowi nowe narzędzie kształtowania ładu przestrzennego, celem wpłynięcia na jego treść konieczne jest podjęcie wszystkich możliwych działań.
Jak wpłynąć na treść planu ogólnego po zakończeniu konsultacji społecznych?
O ile z uwagi na szczególną rolę, jaką odgrywają konsultacje społeczne, właściciel nieruchomości chcąc wpłynąć na treść projektu planu ogólnego w przypadku bierności – nie pozostaje pozbawiony prawnych możliwości działania. Przedłożenie organom gminy stosownych propozycji zmian w projekcie planu ogólnego bądź zmian do obowiązującego już planu, w zasadzie może zostać dokonane w każdym momencie.
Celem wywarcia wpływu na treść aktu planowania przestrzennego istotne również jest monitorowanie etapu, na jakim znajduje się projekt planu ogólnego. Wiele gmin, które przyjęło już plan ogólny poprzez podjęcie stosownej uchwały, zmuszone były do powtarzania całej procedury planistycznej na skutek rozstrzygnięcia nadzorczego wojewody wydanego na podstawie art. 91 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym w związku z art. 28 ust. 1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Przepisy te przyznają wojewodom szczególne kompetencje w zakresie prowadzenia nadzoru nad zgodnością z prawem uchwał podejmowanych przez rady gmin. W związku z tym – właściwi wojewodowie zdecydowali się stwierdzić nieważność poszczególnych uchwał w przedmiocie przyjęcia planu ogólnego. Głównym powodem uznania uchwał za nieważne były naruszenia trybu lub zasad sporządzania aktu planowania przestrzennego, a także ustalenie treści planu ogólnego wbrew wymogom ustawowym.
Na skutek takiego działania, niektóre z gmin zmuszone były do przeprowadzenia ponownych czynności na podstawie art. 13i ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, podejmowanych przed przyjęciem planu ogólnego. Może to również oznaczać konieczność ponownego przeprowadzenia konsultacji społecznych. Naturalnie więc – powtórnie przeprowadzane konsultacje społeczne stanowią kolejną możliwość zwrócenia uwagi organów gminy na konieczność wprowadzenia stosownych zmian w projekcie planu ogólnego.
Skarga do sądu administracyjnego na uchwałę rady gminy w przedmiocie aktu planowania przestrzennego
Należy wskazać, iż w niektórych okolicznościach próbę wywarcia wpływu na treść planu ogólnego oraz innych aktów planowania przestrzennego można podjąć również w drodze złożenia skargi do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Jednakże, złożenie stosownej skargi do sądu administracyjnego będzie zasadne, jeśli tylko sytuacja faktyczna i prawna skarżącego wpisuje się w wymogi ustawowe. Kluczowe jest, więc wykazanie zasadności skargi w oparciu o regulację z art. 101 ustawy z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym. Zgodnie z treścią tego przepisu każdy, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone uchwałą podjętą przez organ gminy w sprawie z zakresu administracji publicznej, może wnieść skargę na tę uchwałę do sądu administracyjnego.
Tym samym, dla sporządzenia skargi konieczne jest wykazanie naruszenia interesu prawnego właściciela nieruchomości na skutek obowiązywania zaskarżonej uchwały i przyjętego w niej aktu planowania przestrzennego. Niezwykle istotne, dla skuteczności złożonej w ten sposób skargi do sądu administracyjnego, będzie też sprecyzowanie innych zarzutów.
Zarzuty te powinny wskazywać na ogólną wadliwość uchwalonego aktu planowania przestrzennego, ale też na nieproporcjonalne ingerowanie w prawo własności nieruchomości poprzez treść zaskarżonego aktu.
Prawidłowo sformułowana skarga do sądu administracyjnego na uchwałę w przedmiocie aktu planowania przestrzennego, uwzględniona przez sąd administracyjny, może doprowadzić do wydania orzeczenia, które realnie wpłynie na treść gminnych regulacji planistycznych. Kluczowe jest jednak wskazanie, iż sądy administracyjne, kontrolując działania organów administracji publicznej, weryfikują zgodność zaskarżonych uchwał z obowiązującym prawem. W braku skutecznego wykazania realnego i aktualnego naruszenia interesu prawnego lub uprawnienia, poprzez treść zaskarżonej uchwały rady gminy, sąd administracyjny oddali skargę.
Podsumowując, chcąc wpłynąć na korzystne ustalenie przeznaczenia danej działki ewidencyjnej w projektowanym planie ogólnym, konieczny jest aktywny udział w konsultacjach społecznych projektu tego aktu planowania przestrzennego. Udział w konsultacjach nie gwarantuje, że rada gminy zastosuje się do wskazanych przez interesariusza uwag, ale w istocie jest jedynym sposobem na przedstawienie swoich postulatów względem projektowanego planu. Natomiast, wobec szerokiego władztwa planistycznego gminy, skarga do sądu administracyjnego może stanowić ostatnie, ale bardzo istotne narzędzie do ochrony przed niekorzystną ingerencją w przeznaczenie nieruchomości – jednakże jej wniesienie będzie uzasadnione tylko w szczególnych okolicznościach, gdy dany akt planowania przestrzennego realnie narusza interes prawny lub uprawnienia właściciela nieruchomości.
Kontakt
Jeśli potrzebują Państwo wsparcia prawnego w zakresie prawa nieruchomości lub obsługi procesów budowlanych – zapraszamy do kontaktu z Kancelarią.
