PRZEŁOMOWY WYROK NSA – czy bezprawne zakazy palenia drewnem otworzą drogę do odszkodowań?
W lipcu 2026 roku Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) wydał kluczowe orzeczenie w przedmiocie legalności ograniczeń eksploatacji miejscowych ogrzewaczy pomieszczeń. Oddalając skargę kasacyjną Sejmiku Województwa Mazowieckiego, NSA utrzymał w mocy dotychczasowy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA) w Warszawie z lipca 2023 roku. Tym samym Sąd ostatecznie potwierdził, że przepisy mazowieckiego Programu Ochrony Powietrza (POP), ograniczające prawo do używania kominków w latach 2020-2023, były sprzeczne z prawem.
Wyrok ten ma fundamentalne znaczenie nie tylko dla rynku urządzeń grzewczych i branży zduńskiej, ale przede wszystkim dla setek tysięcy właścicieli nieruchomości. Otwiera on bowiem realną drogę do dochodzenia roszczeń odszkodowawczych od Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego za szkodę legislacyjną.
Tło historyczne i przedmiot sporu
Sprawa swój początek miała w uchwale Nr 115/20 Sejmiku Województwa Mazowieckiego z dnia 8 września 2020 r. w sprawie programu ochrony powietrza. Akt ten wprowadzał drastyczne ograniczenia oraz okresowe zakazy eksploatacji instalacji kominkowych (niebędących jedynym źródłem ciepła) w tzw. dni smogowe. Kryterium ogłaszania tych dni w wielu powiatach oparto na historycznych stężeniach benzo(a)pirenu (BaP), co w praktyce skutkowało zakazem korzystania z kominków przez większą część roku.
Kluczowym momentem dla zmiany tej restrykcyjnej praktyki legislacyjnej było wystąpienie jednego z mieszkańców województwa mazowieckiego na drogę sądową. Skarga ta nie odniosłaby jednak sukcesu bez precyzyjnie sformułowanej strategii procesowej. Nadzór nad całością postępowania oraz opracowanie argumentacji prawnej powierzono radcy prawnemu Jakubowi Gibasowi z Naszej Kancelarii. To właśnie Jakub sporządził kompleksową skargę do sądu administracyjnego, a następnie z pełną determinacją i ekspercką wiedzą reprezentował skarżącego przed sądami obu instancji, prowadząc sprawę do zwycięskiego finału przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. W toku postępowania wykazał on, że wprowadzone restrykcje bezpośrednio i rażąco ingerują w prawa majątkowe obywateli oraz w konstytucyjną swobodę zarządzania własną nieruchomością, jak również naruszają konstytucyjne zasady równości i proporcjonalności.
Działania procesowe radcy prawnego Jakuba Gibasa zyskały szerokie poparcie społeczne i instytucjonalne – formalnie do zainicjowanego przez niego postępowania przystąpiły organizacje branżowe, w tym Ogólnopolskie Stowarzyszenie Kominki i Piece oraz Cech Zdunów Polskich, a wsparcia udzieliły Izba Gospodarcza Kominki i Piece oraz kampania „Drewno Pozytywna Energia”.
Kluczowe motywy rozstrzygnięcia
Sądy Administracyjne obu instancji w swoich motywach jednoznacznie wykazały wadliwość prawną zaskarżonej uchwały. W uzasadnieniach wskazano, że Sejmik naruszył m.in. art. 91 ust. 3 oraz art. 92 ust. 1c ustawy – Prawo ochrony środowiska w związku z konstytucyjnymi zasadami proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP), równości wobec prawa (art. 32 Konstytucji RP) czy ochrony własności (art. 64 ust. 3 Konstytucji RP).
Sąd zwrócił uwagę na bezprawną dyskryminację właścicieli budynków posiadających zróżnicowane systemy ogrzewania. Przepisy zakazywały w dni smogowe korzystania wyłącznie z kominków, nie nakładając analogicznych ograniczeń na inne instalacje grzewcze zasilane paliwem stałym (w tym na nie ekologiczne kotły węglowe). Organ stanowiący nie przedstawił żadnego merytorycznego uzasadnienia dla takiego zróżnicowania sytuacji prawnej obywateli.
W toku postępowania wykazano, że organ uchwałodawczy nie przeprowadził rzetelnych analiz potwierdzających stopień szkodliwości nowoczesnych kominków (spełniających wymogi ekoprojektu) na jakość powietrza. Wprowadzenie daleko idących ograniczeń praw obywatelskich na podstawie arbitralnych założeń, bez spójnych dowodów, stanowiło jawne przekroczenie uprawnień i naruszenie zasad prawidłowej legislacji.
Znaczenie wyroku na przyszłość
Omówiony wyrok NSA niesie ze sobą fundamentalne konsekwencje dla przyszłej praktyki legislacyjnej organów samorządowych w Polsce. Stanowi on wyraźne ostrzeżenie dla jednostek samorządu terytorialnego, że wdrażanie polityki proekologicznej nie może odbywać się w sposób arbitralny, z pominięciem rzetelnych analiz merytorycznych oraz z naruszeniem konstytucyjnych praw obywateli. W efekcie tego rozstrzygnięcia, samorządy przygotowujące kolejne programy ochrony powietrza czy uchwały antysmogowe będą zmuszone do precyzyjnego wykazywania realnego wpływu poszczególnych źródeł ciepła na zanieczyszczenie środowiska.
Ograniczy to dotychczasową praktykę wprowadzania restrykcyjnych, blankietowych zakazów, które uderzały w logikę ekonomiczną gospodarstw domowych. Wyrok ten przywraca również należytą rangę zasadzie proporcjonalności i równości wobec prawa, stając się tarczą ochronną dla obywateli przed wadliwą legislacją lokalną.
Jak nasz zespół może pomóc?
Uznanie przepisów mazowieckiego POP za lata 2020-2023 otwiera poszkodowanym właścicielom nieruchomości realną drogę do dochodzenia odszkodowań.
Odszkodowania mogą dochodzić osoby, które w okresie obowiązywania wadliwych przepisów na terenie objętym restrykcjami (m.in. Warszawa, Radom, Siedlce i inne) zmuszone były zaniechać ekonomicznego ogrzewania drewnem. Wskutek bezprawnego zakazu poniosły one straty finansowe, będąc zmuszonymi do korzystania z droższych nośników energii, takich jak gaz czy prąd.
Jesteśmy dumni, że ten bezprecedensowy sukces w sądzie administracyjnym – jest bezpośrednią zasługą radcy prawnego z zespołu Naszej Kancelarii, mec. Jakuba Gibasa. To właśnie jego wiedza i determinacja procesowa doprowadziły do wydania tego prawomocnego wyroku.
Dzięki unikalnemu doświadczeniu zdobytemu w trakcie tego wieloletniego sporu nasz zespół posiada kompletną i sprawdzoną wiedzę, niezbędną do skutecznego prowadzenia spraw powiązanych. Zapraszamy do kontaktu z naszym zespołem osoby, które poniosły wyższe koszty utrzymania nieruchomości w wyniku stosowania się do bezprawnych przepisów antysmogowych.
